Słownik pojęć

Słownik pojęć — żeby żargon Cię nie zatrzymał

Finanse publiczne operują językiem, który celowo lub przypadkowo zniechęca zwykłych ludzi do wglądu. Poniżej najważniejsze pojęcia — wyjaśnione po ludzku.

Absolutorium — formalne zatwierdzenie wykonania budżetu. Sejm udziela absolutorium rządowi, rada gminy — wójtowi/burmistrzowi. Teoretycznie akt rozliczenia — w praktyce głosowanie partyjne.

BIP (Biuletyn Informacji Publicznej) — obowiązkowa strona internetowa każdej instytucji publicznej z dokumentami (budżet, uchwały, umowy, przetargi). Twój pierwszy przystanek przy szukaniu informacji.

BZP (Biuletyn Zamówień Publicznych) — centralna baza ogłoszeń o zamówieniach publicznych poniżej progów unijnych.

CBA (Centralne Biuro Antykorupcyjne) — służba zwalczająca korupcję w instytucjach publicznych. Możesz zgłosić podejrzenie korupcji.

Deficyt budżetowy — różnica między wydatkami a dochodami, gdy wydatki są wyższe. Finansowany długiem.

Dług publiczny — suma wszystkich niespłaconych pożyczek państwa. Każda złotówka długu to przyszłe podatki.

Dotacja celowa — pieniądze z budżetu państwa dla gminy na konkretny cel (np. wypłata świadczeń, budowa drogi). Musi być wydana zgodnie z przeznaczeniem.

Dyscyplina finansów publicznych — system odpowiedzialności za łamanie reguł gospodarki finansowej (osobny od odpowiedzialności karnej). Komisje orzekające, kary od upomnienia do zakazu pełnienia funkcji.

e-Zamówienia — platforma elektroniczna do prowadzenia postępowań o zamówienia publiczne (ezamowienia.gov.pl).

Fundusz celowy — wyodrębniony rachunek z pieniędzmi na określony cel, zarządzany przez dysponenta (ministra). Mniejsza kontrola parlamentarna niż budżet.

JST (Jednostka Samorządu Terytorialnego) — gmina, powiat lub województwo.

KIO (Krajowa Izba Odwoławcza) — organ rozpatrujący odwołania od wyników przetargów publicznych.

KRS (Krajowy Rejestr Sądowy) — rejestr spółek, fundacji, stowarzyszeń. Bezpłatny dostęp online (ems.ms.gov.pl). Sprawozdania finansowe spółek komunalnych szukaj tutaj.

NIK (Najwyższa Izba Kontroli) — naczelny organ kontroli państwowej. Kontroluje administrację i samorządy pod kątem legalności, gospodarności, rzetelności. Raporty publiczne na nik.gov.pl.

PZP (Prawo Zamówień Publicznych) — ustawa regulująca sposób wydawania publicznych pieniędzy na zakupy, usługi i roboty budowlane.

RIO (Regionalna Izba Obrachunkowa) — organ nadzoru nad finansami JST. Opiniuje budżety, kontroluje sprawozdania, orzeka nieważność uchwał finansowych. Najważniejsza instytucja kontrolna na poziomie samorządowym.

Subwencja ogólna — pieniądze z budżetu państwa dla JST — gmina decyduje na co je przeznaczy (w odrożnieniu od dotacji celowej). Składa się z części: oświatowej, wyrównawczej, równowazyącej.

SWZ (Specyfikacja Warunków Zamówienia) — dokument opisujący co zamawiający chce kupić i jakie wymagania musi spełnić wykonawca. Dawniej SIWZ.

UDIP (Ustawa o Dostępie do Informacji Publicznej) — prawo każdego do uzyskania informacji o działalności instytucji publicznych. Twój klucz do kontroli.

WPF (Wieloletnia Prognoza Finansowa) — długoterminowy plan finansowy JST — pokazuje prognozowane dochody, wydatki, inwestycje i zadłużenie na kilka–kilkanaście lat.

Wolna ręka (zamówienie z wolnej ręki) — tryb zamówienia publicznego bez konkurencji — zamawiający negocjuje z jednym wykonawcą. Wyjątkowy z definicji, nadużywany w praktyce.